Жаттығу алдында айран ішу кез келген адамға және кез келген уақытта бірдей қолайлы емес. Бір адам үшін жаттығуға бір сағат қалғанда ішілген шағын порция сұйықтықтың, көмірсулардың және ақуыздың ыңғайлы көзі болуы мүмкін, ал басқа адамда іштің кебуіне немесе дәретхана іздеуге мәжбүрлейтін жайсыздыққа әкеледі. Сондықтан басты мәселе айранның жалпы «пайдалы» екенінде емес, нақты жағдайда ағзаңыздың оған қалай жауап беретінде.[1] [2] [3]
Ең дұрыс тәсіл — айранды маңызды жарыс немесе ауыр жаттығу алдында емес, алдын ала, жеңіл жаттығу кезінде сынап көру. Алдымен аз мөлшерден бастап, жүктеме кезіндегі жағдайыңызды бақылаңыз. Қажет болса, ішу уақытын, майлылығын немесе өнімнің құрамын өзгертіңіз. Мұндай тәжірибе асқазанды керіп жібермей қуат алуға көмектеседі және тіскебасарды қосымша күйзеліске айналдырмайды.[1] [3] [6]
Маңызды: іштің тұрақты ауыруы, қатты іш өту, нәжісте қанның болуы, себепсіз салмақ жоғалту немесе денсаулыққа қатысты басқа мәселелер байқалса, тамақтану мен жаттығу тәртібін дәрігермен талқылаңыз.[3] [4]
Айран неге жаттығу алдындағы тіскебасар ретінде жарауы мүмкін
Айран — құрамында әдетте ақуыз, кальций, В тобының дәрумендері және тірі дақылдар болатын ашытылған сүтті сусын. Өндірушіге қарай оның құрамындағы көмірсулар мен майдың мөлшері де әртүрлі болады. Сондықтан айран жаттығу алдындағы ас мәзірін толықтыра алады, бірақ барлық өнімнің тағамдық құндылығы бірдей емес: қант қосылмаған табиғи айран мен тәтті жемісті сусынның айырмашылығы бар.[2] [5]
Дене белсенділігі алдында ағзаға аз мөлшердегі көмірсуларды қабылдау жиі ыңғайлы, әсіресе соңғы толық тамақтанудан бері бірнеше сағат өтсе. Ақуыз тіскебасарды нәрлі етеді, алайда жаттығу дәл алдында көп тамақ, май немесе жасұнық қабылдау жайлылықты төмендетуі мүмкін. Айранды міндетті спорттық өнім емес, жеңіл тіскебасардың негізі ретінде қарастырған дұрыс.[1] [6]
- Жаттығуға шамамен бір сағат немесе одан көп уақыт қалса, табиғи айранның шағын порциясын таңдаңыз.
- Оңай сіңетін көмірсуларды қосу қажет болса, айранды бананмен ішіңіз.
- Жаттығуға аз уақыт қалса және асқазаныңыз сезімтал болса, қосымша қоспасыз айран ішіңіз.
Жаттығуға дейін қанша уақыт қалдыру керек
Көпшілік үшін бастапқы бағдар ретінде айранды жаттығудан шамамен 60–90 минут бұрын ішу орынды. Осы уақыт ішінде сусынның ағзаға қалай әсер ететінін байқап, тамақтан кейін бірден жаттығуды бастамауға болады. Порция аз, ал жаттығу жеңіл болса, кейбір адамдарға аралықтың қысқасы да қолайлы, бірақ бәріне ортақ уақыт жоқ.[1] [6]
Егер жаттығуға екі-үш сағат қалса, айранды шағын асқа қосуға болады: оған банан, аздап сұлы үлпегі немесе тост қосыңыз. Ал 30 минут қана қалса, үлкен порциямен, майлы қоспалармен және көп жасұнықпен тәжірибе жасамаған дұрыс. Аралық жүгіруде, секіруде және іш бұлшықеттеріне арналған жаттығуларда ас қорыту жайлылығының маңызы ерекше.[1] [6]
Практикалық ереже: жаттығу неғұрлым жақын және оның қарқыны неғұрлым жоғары болса, порция соғұрлым аз, ал тіскебасардың құрамы соғұрлым қарапайым болуы керек. Жүктеме алдында көп тамақ ішу көбіне ауырлық сезімін туғызады, ал тым аз мөлшер аштықты баспауы мүмкін.[1] [6]
Ауырлық сезімін болдырмау үшін айранды қалай таңдау керек
Қаптамадағы «айран» деген атауға ғана емес, құрамына да қараңыз. Жаттығу алдындағы тіскебасар үшін қосылған қанты, қаймағы және ауыр қоспалары көп емес, қарапайым өнім көбіне ыңғайлырақ. Тәтті айранға тыйым салынбайды, алайда оның көмірсулары табиғи айрандағы көмірсулардан едәуір өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан жапсырмадағы мәліметке және өз ағзаңыздың реакциясына сүйеніңіз.[1] [2] [6]
Майлылық деңгейі де жайлылыққа әсер етеді, бірақ майы толық алынған өнім міндетті түрде ең жақсы таңдау емес. Сүтті сусындардан кейін ауырлық сезілсе, аздау порцияны немесе майлылығы төменірек өнімді байқап көріңіз. Жаттығу алдында жаңғақ, дән және көп кебекті бірден қоспаңыз: мұндай үйлесім көлемді, майлылықты және жасұнық мөлшерін арттырады.[3] [6]
Алғаш рет ішіп көруден бұрын жарамдылық мерзімі мен сақтау жағдайын тексеріңіз. Үйде дайындалған айран өнім қауіпсіздігіне ерекше мұқият қарауды талап етеді: сүт негізі мен ашыту үдерісі сақтау ережелерін сақтаудың және қауіпсіз шикізат пайдаланудың маңызын жоймайды.[2]
Ағзаның қабылдауын қауіпсіз тексеру жолы
Жеңіл жаттығу болатын күні өзіңізге таныс айранның 100–150 миллилитрінен бастаңыз. Кофені, таңғы асты және жаттығу қарқынын бір уақытта өзгертпеңіз, әйтпесе жайсыздықтың себебін анықтау қиын болады. Ішу уақытын, мөлшерін, өнім құрамын және жаттығу кезіндегі сезімдерді жазып қойыңыз. Бәрі жақсы өтсе, келесі жолы өзіңізге қолайлырақ порцияны біртіндеп таңдауға болады.[1] [3] [6]
Сүт өнімін ішкеннен кейін бірнеше сағат ішінде іштің кебуі, ішектің құрылдауы, түйілуі, газ жиналуы немесе іш өту лактозаны нашар көтерудің белгісі болуы мүмкін, дегенмен мұндай белгілердің басқа да себептері бар. Ашыту үдерісі кейде сүт өнімдерін қабылдауды жеңілдетеді, бірақ реакция болмайтынына кепілдік бермейді. Белгілер қайталанса, спорт кезінде оларға үнемі шыдап жүре бермеңіз.[3] [4]
- Кәдімгі күні шағын порцияны байқап көріңіз.
- Сынақты жеңіл жаттығу алдында қайталаңыз.
- Жаттығу кезіндегі және одан кейінгі бірнеше сағаттағы сезімдеріңізді бағалаңыз.
- Реакция қайталанса, маманмен кеңескеннен кейін лактозасыз өнімді немесе басқа тіскебасарды байқап көріңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Айранды жаттығудың дәл алдында ішуге бола ма? Кейде болады, егер бұл өзіңізге таныс шағын порция болса және ағзаңыз оны жақсы қабылдаса. Дегенмен айран әр жаттығу алдындағы ас мәзірінің міндетті бөлігі емес: жаттығуға 10–15 минут қалса, бұрын тексерілген әрі жайсыздық туғызбайтын нұсқаны таңдаған қауіпсіздеу. Қарқынды жаттығу алдында жаңа өнімдерді енгізбеген дұрыс.[1] [3] [6]
Айран ұзақ жаттығуға қуат бере ме? Ол ас мәзірін толықтыра алады, бірақ нәтиже күн бойғы жалпы тамақтануға, жаттығудың ұзақтығы мен қарқынына байланысты. Ұзақ жүктеме кезінде бір шағын стақан жеткіліксіз болуы мүмкін. Егер жаттығу бір сағаттан ұзаққа созылса, тек айранға сенбей, көмірсулар мен сұйықтықты алдын ала жоспарлаңыз.[1] [6]
Кәдімгі айранды лактозасыз айранмен алмастыруға бола ма? Иә, лактозаға сезімталдық болса, мұндай нұсқа ыңғайлырақ болуы мүмкін. Алайда лактозасыз өнім де мөлшеріне, майлылығына, тәттілендіргіштеріне немесе жеке реакцияға байланысты жақпауы ықтимал. Құрамы таныс өнімді таңдап, аз порциядан бастаңыз және асықпай өз жағдайыңызды бақылаңыз.[3] [4]
Айранмен бірге су ішу керек пе? Иә, жаттығу кезіндегі сұйықтықтың толық орнына айранды санауға болмайды. Әдеттегі су ішу тәртібін сақтап, ауа райының ыстығын, жүктеменің ұзақтығы мен қарқынын ескеріңіз. Қысқа жаттығу кезінде көпшілікке су жеткілікті, ал ұзақ немесе өте қарқынды жұмыста сұйықтыққа қажеттілік жоғары болуы мүмкін.[1]
